Con mút tay, thở miệng, nghiến răng — ảnh hưởng gì tới hàm?

Hôm qua chị Hằng nhắn tin hỏi tôi một câu mà tôi nghe rất thường: "Bác sĩ ơi, con tôi hay ngậm ngón tay khi ngủ, nhưng nó đã 5 tuổi rồi. Có sao không? Hay tôi đang lo bò trắng?"

Câu trả lời ngắn: không phải lo bò trắng đâu chị ơi.

Câu trả lời dài hơn — và đó là lý do tôi viết bài này — là những thói quen như mút tay, thở miệng, hay nghiến răng khi ngủ thường không gây ra dấu hiệu rõ ràng ngay lập tức. Con vẫn ăn được, vẫn cười, vẫn đi học bình thường. Nhưng bên trong, hàm và răng của con đang bị định hình theo một hướng không mong muốn — từng chút một, mỗi đêm, trong nhiều tháng liền.

Tôi hay gọi đây là nhóm thói quen âm thầm làm lệch hàm — vì chúng tác động chậm, khó thấy, và khi ba mẹ nhận ra thì thường đã mất một khoảng thời gian quý giá.

Mút tay và ngậm ti giả — tưởng vô hại, lại ảnh hưởng tới cả cấu trúc hàm

Trẻ sơ sinh mút tay là phản xạ bình thường. Nhưng nếu thói quen này kéo dài qua 3–4 tuổi, lúc đó răng sữa đã mọc đủ và đang "dạy" xương hàm cách phát triển, thì áp lực từ ngón tay (hoặc ti giả) bắt đầu để lại dấu ấn thật sự.

Thói quen mút tay kéo dài qua 4 tuổi có thể làm răng cửa trên nghiêng ra trước và tạo khoảng hở giữa hai hàm khi cắn (open bite) — đây là lý do nên cho con đi khám để phát hiện và theo dõi sớm.

Điều xảy ra khi con mút tay lâu:

Răng cửa trên bị đẩy ra phía trước, tạo dáng hô nhẹ hoặc rõ.
Hai hàm khi cắn lại bị hở một khoảng ở giữa — dân gian gọi là "cắn hở". Con ăn khó hơn, phát âm một số âm cũng không chuẩn.
Vòm miệng trên có thể bị thu hẹp lại vì áp lực ngón tay từ trong ra.

Điều đáng nói là: can thiệp sớm thì đơn giản hơn rất nhiều. Ở giai đoạn 5–7 tuổi, bác sĩ chỉnh nha có thể dùng các khí cụ nhỏ gọn để nhắc con bỏ thói quen và giúp hàm phát triển lại đúng hướng — không cần niềng toàn bộ, không cần gì phức tạp. Nhưng nếu để tới lúc con 12–13 tuổi mới xử lý thì câu chuyện khác hẳn.

Ba mẹ quan sát ở nhà: Con có hay ngậm ngón tay cái khi xem tivi, buồn ngủ, hoặc khi ngủ không? Khi con cắn hai hàm lại, thử nhìn xem phía trước có một khoảng hở không — nếu có, đây là dấu hiệu đáng để đi khám.

Thở miệng — thói quen mà nhiều mẹ không nhận ra đang "đúc khuôn" khuôn mặt con

Đây là thói quen tôi hay gặp nhất mà phụ huynh ít để ý nhất.

Con thở miệng thường vì một lý do ban đầu khá đơn giản: nghẹt mũi, viêm mũi dị ứng, amidan to, hoặc vách ngăn mũi lệch. Mũi thở không thông, con tự động há miệng ra để lấy không khí. Điều này hợp lý. Nhưng khi nó kéo dài hàng tháng, hàng năm, thì khuôn mặt và hàm của con bắt đầu thay đổi theo kiểu thở này.

Thở miệng mãn tính có thể ảnh hưởng phát triển hàm trên và tầm giữa mặt theo thời gian — nên được đánh giá phối hợp nha khoa và tai mũi họng.

Dấu hiệu nhận ra con đang thở miệng:

Ngủ hay há miệng, hoặc ngáy.
Ban sáng thức dậy miệng khô, hơi thở có mùi nặng hơn bình thường.
Môi trên ngắn, trông như con đang chúm miệng một chút kể cả khi thư giãn.
Nướu phía trước hay bị sưng nhẹ, đỏ — vì khô miệng làm giảm khả năng tự làm sạch.

Điều xảy ra với hàm:

Khi mũi không thở, lưỡi không đặt đúng vị trí áp lên vòm miệng trên nữa. Mà lưỡi chính là lực "nở hàm" tự nhiên — như một cái nêm giữ cho vòm miệng rộng ra khi con lớn. Không có lực đó, hàm trên có xu hướng hẹp lại, răng chen chúc hơn, và khuôn mặt theo thời gian trông dài hơn, thiếu nét căng của xương gò má.

Đây không phải chuyện thẩm mỹ đơn thuần — hàm hẹp là lý do phổ biến khiến con phải nhổ bớt răng trước khi niềng. Can thiệp hướng hàm sớm (giai đoạn 7–10 tuổi) có thể tránh được điều này.

Ba mẹ làm gì ngay: Quan sát con ngủ tối nay xem có há miệng không. Nếu có, tuần này cho con đi khám tai mũi họng trước để xem có nghẹt mũi thực sự không — rồi báo thêm với bác sĩ nha khoa để đánh giá hàm.

📘 Ba mẹ muốn nắm trọn dấu hiệu cần để ý? Tải miễn phí cẩm nang "7 dấu hiệu con cần đi khám răng trước 15 tuổi" từ Bác sĩ Thuỷ — có bảng tự kiểm 60 giây + lịch khám theo tuổi để dán tủ lạnh. 👉 Nhận cẩm nang ngay

Nghiến răng khi ngủ — mòn răng lúc nào không hay

Nhiều mẹ biết con mình nghiến răng vì... nghe thấy tiếng. Tiếng nghiến ken két trong đêm nghe rất rõ, đôi khi khiến cả người lớn cũng giật mình.

Nghiến răng ở trẻ em (bruxism) khá phổ biến, đặc biệt ở giai đoạn đang thay răng. Nhiều trường hợp tự giảm khi quá trình thay răng hoàn tất.

Điều xảy ra khi con nghiến răng:

Mặt nhai của răng bị mòn dần — đôi khi nhìn thấy rõ khi răng trông "ngắn" và "phẳng" hơn bình thường so với tuổi.
Đau hàm, nhức cơ thái dương khi thức dậy — con có thể không biết cách diễn đạt, chỉ hay kêu "đau đầu" hoặc "hàm mỏi".
Nặng hơn là ảnh hưởng đến khớp thái dương hàm (TMJ) — khớp ở ngay phía trước tai.

Nguyên nhân của nghiến răng ở trẻ thường là hỗn hợp: căng thẳng tâm lý (áp lực học, thay đổi gia đình, lo lắng), khớp cắn chưa ổn định trong giai đoạn thay răng, hoặc đơn giản là di truyền (ba mẹ có hay nghiến không?).

Ba mẹ quan sát ở nhà: Sáng dậy hỏi con có thấy hàm mỏi không. Nhìn mặt nhai của răng cửa và răng hàm xem có vẻ "ngắn" hoặc "mài bóng" bất thường không. Nếu nghe thấy tiếng nghiến hơn 2–3 lần/tuần, nên cho con đi khám.

Đẩy lưỡi ra trước khi nuốt — thói quen nhỏ, hệ quả không nhỏ

Ít mẹ chú ý tới cái này: quan sát kỹ khi con nuốt nước bọt hoặc uống nước, xem lưỡi của con có đẩy ra phía trước ép vào răng cửa không. Cách nuốt này gọi là "nuốt lưỡi" (tongue thrust).

Thông thường, khi nuốt, lưỡi đặt lên vòm miệng và đẩy về phía sau — không chạm vào răng cửa. Nhưng một số trẻ (thường do hay ngậm ti giả, hoặc thở miệng làm lưỡi quen vị trí thấp) lại đẩy lưỡi ra trước mỗi lần nuốt.

Thói quen nuốt lưỡi kéo dài có liên quan đến hở khớp cắn phía trước và có thể cần can thiệp trị liệu cơ miệng (myofunctional therapy) — bác sĩ sẽ tư vấn hướng xử lý phù hợp sau khi thăm khám.

Con nuốt khoảng 500–1.000 lần mỗi ngày. Mỗi lần lưỡi đẩy vào răng cửa là một lần lực tác động nhỏ — nhưng nhân lên cả ngàn lần mỗi ngày trong nhiều năm thì không nhỏ chút nào.

Nếu thấy con có thói quen này, bác sĩ có thể tư vấn bài tập lưỡi đơn giản hoặc chuyển tới chuyên gia trị liệu cơ miệng để xử lý sớm.

Điều quan trọng nhất: mẹ quan sát ở nhà — bác sĩ không thể thấy được

Tôi muốn nhấn mạnh điều này.

Bác sĩ gặp con 30 phút mỗi 6 tháng. Mẹ ở cạnh con 365 ngày mỗi năm. Những thói quen trong bài này — mút tay, thở miệng, nghiến răng, đẩy lưỡi — chỉ mẹ mới quan sát được, vì chúng thường xảy ra lúc ngủ, lúc xem tivi, hoặc lúc con không tự ý thức.

Vì vậy, thông tin mẹ mang vào phòng khám là cực kỳ quý giá. Không cần mẹ biết chẩn đoán là gì — chỉ cần mô tả lại những gì mẹ thấy:

"Con hay ngậm tay cái mỗi khi buồn ngủ."
"Tối ngủ thấy con hay há miệng và ngáy."
"Nghe có tiếng nghiến ken két khi ngủ, tuần 2–3 lần."
"Thấy con hay đẩy lưỡi ra khi nuốt."

Bác sĩ sẽ từ đó mà đánh giá tổng thể và tư vấn bước tiếp theo phù hợp cho con.

Thói quen nào phát hiện càng sớm, can thiệp càng nhẹ nhàng. Đây là nguyên tắc tôi thấy đúng với hầu hết ca tôi gặp trong 11 năm làm nghề.

Bước tiếp theo cho mẹ

Không cần làm gì phức tạp. Tuần này, thử dành 2–3 tối quan sát con ngủ 10 phút trước khi mẹ đi ngủ:

Con có thở bằng miệng không?
Con có mút tay hoặc ngậm gì không?
Có nghe tiếng nghiến không?

Ghi lại vào điện thoại. Lần tới đưa con đi khám, đọc lại cho bác sĩ nghe — đó là thông tin mà bác sĩ rất cần nhưng không thể tự biết được.

Và nếu con đang có răng mọc lệch, khấp khểnh hoặc ba mẹ chưa biết nên bắt đầu từ đâu trong việc chăm sóc răng cho con theo từng giai đoạn, mời xem thêm hướng dẫn chăm sóc răng cho con từ 0–15 tuổi. Nếu mẹ đang thắc mắc về fluor — liệu có an toàn không, nên dùng lúc nào — bài Fluoride cho trẻ, có hại không? sẽ giải đáp rõ. Và khi mẹ đã sẵn sàng tìm phòng khám uy tín, 7 tiêu chí chọn nha khoa cho trẻ là bài đáng đọc trước khi quyết định.

Ths.Bs. Trần Thị Thu Thuỷ — Giám đốc Chuyên môn, Nha Khoa Như Tâm
40B Nguyễn Thái Bình, Tân Sơn Nhất (P.4 cũ), Tân Bình, TP.HCM | Hotline: 0905 304 999

Liên kết trong cụm

Tải cẩm nang: Tải cẩm nang

← Về tất cả bài viết